آتش نی

آتش نی

غمخوار




گرچه نی زرد و نحیف و لاغر و بی دست و پاست


چون عصای موسوی در خوردن غم اژدهاست


گرچه سرتاپای او یك مصرع برجسته است


هر سربندی از او ترجیع بند ناله هاست

+ نوشته شده در  شنبه بیست و پنجم دی 1389ساعت 13:45  توسط علیرضا  | 

آشنایی با مجموعه ردیف موسیقی ایران

1


-دستگاه شور: یکی از هفت مقام اصلی موسیقی ایران. آوازهای بیات ترک، ابوعطا، دشتی، افشاری از متعلقات این دستگاه هستند.

گوشه ها: بیات کرد، حزین، حسینی، خارا، دوبیتی، رضوی، رنگ شهرآشوب، رهاب، سلمک، شهناز، صفا، عاشق کش، عزال، قجر، قرچه، گرایلی شستی، گردانیه، گرایلی، گلریز

2- دستگاه همایون: یکی از هفت مقام اصلی موسیقی؛آواز اصفهان از متعلقات این دستگاه می باشد.
گوشه ها: ابوالچپ، بحر نور، بختیاری، بهبهانی، بیات عجم، بیداد، جامه دران، دلنواز، شهرآشوب، رنگ فرح، زابل، شوشتری، عزال، لیلی مجنون، منصوری

3- دستگاه سه گاه: یکی از هفت مقام اصلی موسیقی و نام پرده ای قدیمی از دستگاه راست پنج گاه می باشد.
گوشه ها: بسته نگار، پس حصار، پهلوی، حاج حسنی، حدی، حزین، حصار، رنگ دلگشا، زابل، زنگ شتر، زنگوله، شاه ختایی، مخالف، مغلوب، مویه

4- دستگاه چهارگاه: یکی از هفت مقام اصلی موسیقی می باشد.
گوشه ها: بدر، بسته نگار، پس حصار، پهلوی، حاج حسنی، حاشیه، حدی، حزین، حصار، شهرآشوب، زابل، زنگ شتر، زنگوله، ساربانک، شاه ختایی، گبری، لزگی، مخالف،مغلوب، منصوری، مویه

5- دستگاه ماهور: یکی از هفت مقام اصلی موسیقی، ماخوری نیز آمده به معنی آوازهای قدیمی طرب انگیز که در میخانه ها خوانده می شده.
گوشه ها: آذربایجانی، ابول، حاج حسنی، حربی، حزین، حصار ماهور، خاوران، خسروانی، داد، دلکش، راک، رنگ شهرآشوب، زیرافکن، سروش، شکسته، طرب انگیز، عراق، فیلی، کشته، کور اوغلی، گشایش، ماهور صغیر، نشابورک، نصیر خوانی

6- دستگاه نوا: یکی از هفت مقام اصلی موسیقی، بعضی از صاحبنظران این دستگاه را در دستگاه شور دانسته اند.
گوشه ها: بوسلیک، بیات راجع، حزین، حسینی، خجسته، شاه ختایی، عراق، عشاق، عشیران، گردانیه، گوشت، نستاری، نشابورک، نهفت

7- دستگاه راست پنجگاه: یکی از هفت مقام اصلی موسیقی، بعضی از صاحبنظران این دستگاه را با ماهور یکی دانسته اند.
گوشه ها: ابولچپ، بحر نور، بسته نگار، بیات عجم، پروانه، پنجگاه، حربی، حزین، خسروانی، راک، شهرآشوب، روح افزا، زابل، زنگوله، سپهر، عراق، عشاق، قرچه، لیلی مجنون، مبرقع، یک گاه

8- آواز بیات ترک: واژه ترکی است و نام طایفه ای از ترکهای آذربایجان، بیاتی یا در اصطلاح ترکی بایاتی خوانی هنوز هم در آذربایجان مرسوم است.
بیات ترک آوازی است از درجه سوم دستگاه شور، در بسیاری از گوشه ها با دستگاه ماهور یکی می باشند.
گوشه ها: جامه دران، خسروانی، دوگاه، راه روح، روح الارواح، شهابی، فیلی، قطار

9- آواز دشتی: آوازی از درجه پنجم گام شور می باشد.
گوشه ها: اوج، بیدگانی، چوپانی، حاجیانی، درآمد احمد خانی، دشتستانی، دیلمان، سملی، غم انگیز، کوچه باغی، گیلکی

10- آواز ابوعطا: آوازی از درجه دوم دستگاه شور که آنرا سارنگ نیز گفته اند.
گوشه ها: بسته نگار، حجاز، دوبیتی، رامکلی، ساربانگ، سیخی، گبری

11- آواز اصفهان: آوازیست از درجه چهارم دستگاه همایون می باشد.
گوشه ها: اوج، بیات راجع، جامه دران، حزین، رنگ فرح انگیز

12-آواز افشاری: نام آوازیست از درجه چهارم دستگاه شور، منسوب به افشار یکی از طوایف ترک ایران که در ترکی اوشاری نیز گویند.
گوشه ها: بسته نگار، جامه دران، عراق، قرائی و..
+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم بهمن 1389ساعت 17:45  توسط علیرضا  | 

ردیف آوازی استاد محمد رضا شجریان

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم بهمن 1389ساعت 14:3  توسط علیرضا  | 

فرق دستگاه و آواز



فرق دستگاه و آواز دو موضوع قابل بحث برای بسیاری از هنر آموزانی است که در ابتدای راهند . برای روشن شدن موضوع ابتدا به تعریف دستگاه و آواز می پردازم و سپس فرق این دو را بیان می کنم:

موسیقی سنتی ایران از دستگاهها، ملحقات یا متعلقات و گوشه های موسیقی تشکیل شده است.

 

تعریف دستگاه :

دستگاه از دو واژه ی «دست» و « گاه» به معنای مکان؛ زمان و نغمه تشکیل شده و مانند لغت پهلوی «دستان» در موسیقی دوران ساسانی، به نوعی موسیقی که با دست اجرا می شود، اشاره می کند.

یک دستگاه موسیقی از نظر قالب، قطعه ای کامل است و مانند سونات و سمفونی دارای قواعد و قسمتهای مختلفی است که با ساز و آواز اجرا می شود.در موسیقی غربی، معمولآ قطعاتی که به وسیله ساز یا ارکستر نواخته می شود با موسیقی آوازی فرق دارد.اما در دستگاه موسیقی ایرانی، آواز قسمت اصلی و مرکزی موسیقی است و قسمتهای پیشین آواز(پیش درآمد و چهار مضراب)و قسمتهای بعدی آواز(تصنیف و رنگ)در حقیقت به طور مقدمه یا خاتمه موسیقی، به آن بستگی دارد.

 

انواع دستگاهها:

 

 

دسته بندی دستگاه ها بنا به اعتقاد قدما بر ای اساس است:

 

 

1- دستگاه شور: (شامل 15 گوشه)

آواز ابو عطا (شامل 9 گوشه)

آواز بیات ترک (شامل 12 گوشه)

آواز دشتی (شامل 9 گوشه)

آواز افشاری (شامل 9 گوشه)

 

2- دستگاه همایون: (شامل 12 گوشه)

 

آواز اصفهان (شامل 11 گوشه)

 

3 – دستگاه سه گاه (شامل 10 گوشه)

4 – دستگاه چهار گاه (شامل 10 گوشه)

5 – دستگاه ماهور (شامل 20 گوشه)

6 – دستگاه راست پنجگاه (شامل 14 گوشه)

7 – دستگاه نوا (شامل 14 گوشه)

 

 پاره ای از ویژگیهای دستگاهها:

 

دستگاه شور را مادر آوازهای موسیقی ایرانی نام نهاده اند، و علت آن هم وجود ملودیهای متنوع مناطق مختلف ایران در این دستگاه می باشد.آوازهای ابوعطا یا دستان عرب، بیات ترک یا بیات زند، آواز دشتی یا چوپانی از ملحقات این دستگاه می باشند.

دستگاه همایون که آواز اصفهان را در بر می گیرد، با دستگاه شور کاملآ متفاوت است.

دستگاههای سه گاه و چهار گاه تا حدودی به یکدیگر شباهت دارند، اما دستگاه ماهور دستگاهی کاملآ متفاوت است، و گام آن با گام بین المللی مطابقت دارد.

دستگاه راست پنجگاه، قدیمی ترین دستگاه موسیقی ایرانی محسوب می شود که شباهت زیادی با دستگاه ماهور دارد.

بطوریکه برخی از بزرگان موسیقی، این دو دستگاه را یکی می دانسته اند، و آخرین دستگاه موسیقی دستگاه نواست که در بعضی قسمتها با دستگاه شور نزدیک می نماید.

 

 

تعریف آواز:

 

آواز مجموعه ای از نغمه هاست که با ریتم آزاد، و برخی اوقات با وزن آمیخته با میزان اجرا می گردد. آوازها در اصل قسمتی از دستگاهها می باشند

 

تعریف گوشه:

 

در هر دستگاه و آواز تعدادی گوشه با اسامی مختلف به کار می رود. گوشه، جزء کوچکی از موسیقی است که به تنهایی استقلال ندارد، اما هر گوشه به آهنگ خاصّی خوانده و نواخته می شود و نوازنده و خواننده روی این گوشه ها بدیهه نوازی و بدیهه خوانی می کنند.

در ناریخ موسیقی ایران بیش از یک هزار کوشه متداول بوده است که امروزه فقط  حدود یکصد و پنجاه گوشه در قالب هفت دستگاه و پنج آواز خوانده و نواخته می شود، و مابقی آنها در رهگذر تاریخ به فراموشی سپرده شده است.

برای آغاز دستگاه ماهور را در نظر بگیرید ، همانطور که برای نوازندگان تار و سه تار مرسوم است و می دانند پرده های ماهور در گام دو همگی بکار هستند ( یعنی ربع پرده و نیم پرده نیستند یا به عبارت دیگر سری و کرن و بمل و دیز نیستند ) ( البته نوازندگان ویلن و کمانچه معمولا ماهور ر یا سل می نوازند که به ترتیب دو دیز و فا دیز می شوند ) حال مهمترین مسئله ای که مایه تفاوت دستگاهی از دیگری می شود خارج شدن پرده ها از حالت بکار می باشد مثلا اگر در دستگاه " ماهور دو" یا به عبارت بهتر " گام دو" نت می کرن شود حالت ایجاد شده را آواز افشاری می نامند ولی اگر نت لا کرن و سی بمل شود حالت جدید را دستگاه شور می نامند یا اگر لا کرن و می بمل شود این حالت را آواز بیات اصفهان می نامند و ... .توجه داشته باشید که این تغییر پرده ها فقط جنبه نظری ندارد و هنگام شنیدن حتی برای کسانی که آشنا به دستگاهها نیستند ، اینکه حداقل تغییری ایجاد شده واضح است به این صورت که مثلا هنگام شنیدن ماهور احساس شادی بیشتری نسبت به شور در انسان ایجاد می شود یا دستگاه چهارگاه احساس شکوه و عظمت بیشتری نسبت به مثلا دشتی که سوزناک تر است دارد . البته این قواعد هرگز کلی نیست و اصولا موسیقی چیزی نیست که استثنا نداشته باشد . مثلا آهنگ معروف " ای ایران " در دستگاه دشتی که عموما غم انگیز است توسط استاد روح الله خالقی تصنیف شده است که کاملا حماسی است و این مسئله به توانایی و ذوق و استعداد آهنگسازان دارد که بتوانند چنین هنر نمایی ها را انجام دهند والا میتوان گفت که 90% تصنیف های دشتی سوزناک هستند مثلا آهنگهای عارف قزوینی مانند " گریه کن " و " گریه را به مستی بهانه کردم " و آهنگهای مرتضی محجوبی مانند " کاروان " و " نوای نی " و آهنگ " آه سحر" از روح الله خالقی .

 

فرق دستگاه و آواز:


حال به بیان فرق دستگاه و آوازها می پردازیم : اصولا آوازها زیر مجموعه دستگاه ها هستند یعنی آوازها از نظر پرده هایی که نواخته می شوند مانند آن دستگاهی هستند که جزو آن هستند یعنی مثلا ابوعطا در پرده های شور نواخته می شود فقط با این تفاوت که نت شاهد تغییر کرده است ولی هرگز نمی توان ماهور را در پرده های شور نواخت مگر در مرکب نوازی که یک گوشه دلکش ماهور منطبق برگوشه شهناز شور می شود . تقسیم بندی بدین صورت است :
1
- دستگاه ماهور شامل آواز راست پنجگاه می باشد .
2
- دستگاه شور شامل آوازهای دشتیابوعطا – افشاری – بیات ترک و نوا است .
3
- دستگاه همایون شامل دستگاه بیات اصفهان است .
4
- دستگاه چهارگاه
5
-دستگاه سه گاه دسته بندی فوق را استاد علی نقی وزیری بنا نموده اند ولی قدما بر هفت دستگاه و پنج آواز معتقدند(دسته بندی فوق) بدین صورت که راست پنجگاه و نوا را نیز دستگاه جداگانه به شمار می آورند ولی نوا نیز دقیقا در پرده های شور و راست پنجگاه نیز در پرده های ماهور نواخته می شود که به این علت تقسیم بندی وزیری علمی تر به نظر می رسد .البته عده ای نیز بر نظریه دوازده دستگاه معتقند چون واقعا اگر جنبه نظری را کنار بگذاریم دستگاه ها هنگام شنیدن کاملا تفاوت می کنند و دیگر اینکه برخلاف این تقسیم بندی ها بویژه در مورد دستگاه شور آوازهای آن کاملا متفاوت و گاهی شبیه دیگر دستگاه ها هستند مثلا بیات ترک بیشتر از اینکه شبیه شور باشد مانند ماهور است و افشاری شبیه نوا و تا حدی سه گاه می باشد .نکته دیگر اینکه اصول مرکب نوازی دقیقا مبتنی بر آگاهی از همین مطالب دارد و کسانی که بر این موارد تسلط داشته باشند براحتی می توانند از هر دستگاهی به دستگاه دیگر تغییر مقام بدهند و از نظر علمی هیچ محدودیتی برای مرکب نوازی وجود ندارد هر چند که تا کنون این کار برای همه دستگاهها مرسوم ( یا به عبارت بهتر اختراع نشده است ) نشده است.
+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و پنجم بهمن 1389ساعت 23:37  توسط علیرضا  | 

خواهد آمد



صدایی که در قلب من است در نی خواهد امد

غمی که در وجود من است در نی خواهد امد
اما یک سوال از تو بپرسم که رفیق
ان نی زن خسته و دور کی خواهد آمد؟
انچنان خسته و دلگیر است از دنیا
که صدای سوز دل او از هر نی خواهد امد
گر به نیستان رود نیزار با او هم صدا گرید
مژده صبر کن با امید که کند راه دور طی خواهد امد

+ نوشته شده در  شنبه بیست و سوم بهمن 1389ساعت 18:35  توسط علیرضا  | 

مطالب قدیمی‌تر